Atsız Bey'in İlk Eşi Mehpare Hanım Kimdir?


Bugüne kadar birçok Atsız biyografisi yazıldı... Geçtiğimiz yıl da Hayri Yıldırım ve merhum Altan Deliorman'ın bu konuda hazırlarmış eserleri yayınlandı. Özellikle Hayri Yıldırım'ın çalışması, bugüne kadar yazılmış olanları derleyip toparlaması açısından önem arz etmekte... Bu konuda birçok eser olmasına rağmen, Atsız'ın hayatında bir dönem yar almış olan ilk eşi Mehpare Hanım hakkında bu biyografilerde bir bilgi bulabilmek güç... Öyle ki Mehpare Hanım'ın Atsız'la olan evliliğinden sonra nasıl bir hayatının olduğuna dair bir bilgiye erişmek şöyle dursun; soyadının bile ne olduğunu öğrenemiyoruz. Bir biyografide bulunması gereken bu husus ne yazık ki araştırılmamış.


Makalemde bu konuda kendi bildiklerimi aktarmaya, böylelikle araştırmalarını bu yöne sevk etmek isteyenlere bir yol açmaya çalışacağım.


Atsız (o dönemki adı ile Hüseyin Nihâl Bey), İstanbul Kız Lisesi Felsefe Stajyeri Mehpare Hanım ile 1931 yılında evlenir. O dönem soyadı kanunu olmadığı için evlendikten sonra “Mehpare Nihâl” adını alır. Eşinin adını soyadı olarak kullanılmasının iki meşhur örneği Mustafa Kemal Paşa'nın eşi Latife Hanım'ın “Latife Kemal” ve bir dönem Salih Zeki Bey'in hanımı olan ve ileride Adnan Adıvar'la evlenerek Halide Edip Adıvar adını alacak olan Halide Hanım'ın “Halide Salih” adını kullanmasıdır.


Mehpare Nihâl'in, Atsız Mecmua'da da yazıları yayınlanır. Sabahattin Ali ile de tanış olduklarını Atsız'ın Sabahattin Ali'ya yazdığı 1933 tarihli bir mektupta “Mehpare'nin selamı var” 1 diye belirtmesinden ve Sabahattin Ali'nin “Mehpare” başlıklı bir terkib-i bend yazmasından anlıyoruz. Terkib-i Bend'e bir zeyl yazan Sabahattin Ali'nin Mehpare Hanım hakkında verdiği bilgiler şöyledir:


“Mehpâre: Darülfünun Felsefe Fakültesinde ve Yüksek Muallim Mektebindedir. Erenköy'den mezundur. Harikulâde denilecek derecede iyi bir kızdır. İyiliği, fenalığı bilmediğinden değil; onu yapmadığındandır. Hayırhahlığı nihâyetsizdir. Bütün arkadaşları ona “bizim melek-i siyânemiz” derler... Benim tatildeki perişan ahvâlimi görerek “Ben senin ablan olacağım, sen de benim her sözümü dinleyeceksin” dedi. Bana birçok nasihatler etti, ama tabiî bende adam olmak kabiliyeti olmadığından...” 2

Soyadı kanunu çıktıktan bir yıl sonra (1935) Atsız çifti boşanma kararı almışlardır. Atsız bir sene sonra da Bedriye Hanım ile evlenir. Bedriye hanım ile en geç 1932 Tarih Kongresi'nden bu yana tanış olduklarını da belirtmek gerekir.


***


Mehpare Nihâl'in kısa bir süre Mehpare Atsız olmasından sonraki hayatı hakkındaki malumatımız ufak tefek bilgi kırıntılarıyla ve rivayetlerle dolu... Bir Mehpare Tevfik Taşduman var... Birçok noktadan bu ismin, Atsız Bey'in ilk eşi Mehpare Hanım olduğunu anlayabiliyoruz. Elimizde Mehpare Hanım'ın Atsız Bey ile bir fotoğrafı olmadığı için net konuşmamakla beraber Mehpare Tevfik Taşduman ile ilgili bilgilerin daha açık olduğunu söyleyebiliriz... Konya eşrafından Fatma Sümbül Hanım ile Tevfik Bey'in kızı; Meral ve Mazlum adında bilinen iki kardeşi var. 11.09.1931 tarihinde Pertev Naili Boratav'ın Sabahattin Ali'ye yazdığı bir mektuptaki şu cümlede, o dönem evli olduğunu da görüyoruz:


“Konya'ya tayin edildiğimi tabii haber almışsındır. Enver'in daha nereye tayin olduğu malum değil. Mehpare Çapa'ya nakletti. Kocasıyla beraber selamları var.” 3


Gazetelerdeki radyo programları anonslarına bakarsak bir dönem radyo konferansları vermiş. Daha sonraki hayatı hakkında bir malumat yok. Elimizde bu ismin Atsız Bey'in ilk eşi olduğuna dair en mühim kanıt şudur; Mehpare Tevfik'in 1936 yılında “Türk Tarihinde Aile Hayatı Evrimi ve Bunda Kadın” adıyla bir kitabı yayınlanmış. Bir mecmua inceliğindeki kitabın ismine ve Mehpare Hanım'ın Atsız Mecmua'da “Türklerde Ailenin Tekamülü ve Bunda Kadın” başlıklı yazı dizisine bakarak bu iki ismin aynı kişi olduğu ortaya çıkıyor. Kitap, Mehpare Tevfik'in “İstanbul Kız Lisesi Felsefe -  Sosyoloji – Yurt Bilgisi Öğretmeni” olduğu sırada yazılmış. Buradan, Mehpare Hanım'ın Stajyerlik yaptığı yerde görevine devam ettiği sonucu çıkıyor. Daha sonra Vefa Lisesi'nde görev yaptığını, o dönem öğrencisi olan Sümer Gürel şöyle anlatıyor:

“Sıfır noktasından başlarsak, Sorbonne mezunu bir hanımefendi, rahmetle andığım hocam Mehpare Tevfik Taşduman, Vefa Lisesi'nde psikoloji öğretmenliği yapmaya talip oluyor. Ben de o zaman lise ikinci sınıftaydım. Bu bizim için büyük bir şans oldu. Hakikaten çok değerli bir insandı ve psikolojiye ilgimi uyandıran da odur.” 4


Mehpare Taşduman'ın adına 1987 yılında ölen kardeşi Mazlum Taşduman için yayınlanan taziye ilanında rastlıyoruz. Burada adının hâlâ Mehpare Taşduman şeklinde geçmesi onun o dönem evli olmadığına yorumlanabilir.
Mehpare Hanım hakkındaki bilgiler bu kadar... Belki bu yazıyı Taşduman ailesinden birisi okur da bulduğumuz bilgilerin çok çok üstüne çıkmamızı sağlayabilir. Bir fotoğrafına, hayatına dair bazı teferruatlara erişme imkânımız olabilir. Duyuru mahiyetindeki bu yazının yazılma sebebi biraz da budur...

1) Sabahattin Ali - Hep Genç Kalacağım – YKY - s:224-225
2) Sabahattin Ali - Bütün Şiirleri – YKY -  s:142
3) Sabahattin Ali – Hep Genç Kalacağım – YKY - s:83
4) http://www.mimarizm.com/isdisi/Makale.aspx?id=1545&sid=1541



Yazıya yapılan bütün yorumlar

Fatma Senyücel 04.03.2016

Mehpare Hanım'ın fotoğrafına İstanbul Kız Lisesi arşivinden ulaşmayı denediniz mi?

Bu yazıya sizde kendi yorumunuzu yazabilirsiniz.