Hangisi Öz Türkçe ?

YENİDEN TÜRK DİL DEVRİMİ YAZI DİZİSİ

3. BÖLÜM

Aslında bu sorunun yanıtı çok kolaydır. Kimi sözcüklerin hangi kaynaklı olduğunu bir anda kestiremesek de, dilde fazlasıyla yer bulan çoğu sözcüğün yabancı kaynaklı olduğunu dikkat edersek anlayabiliriz. Devrimi ilk toplum, daha sonra devlet yapmalı... Biz ilk devrimi kendi içimizde yapmalıyız. Ufak bir örnek vererek, betiğimizde hangi konuları nasıl inceleyeceğimiz konusunda ipucu vermek isterim.

Fertlerin imlâ hatâsı yapmamaları lâzım... Bu cümleyi tetkik edelim.

Şimdi bu tümceden ne anladık. Bu tümcede tam altı Türkçe yanlışı vardır. Bu tümcenin günümüz Türkçe'si ile yazılışını inceleyelim.

Bireylerin yazım yanlışı yapmamaları gerek... Bu tümceyi inceleyelim.

Yukarıdaki tümcenin günümüz diline çevirisi budur. "Peki biz bu çeviriyi bir anda usumuzda nasıl yapabiliriz?" sorusunu sorabilirsiniz. Aslında bunu yapmak çok kolaydır. Fert sözcüğünü inceleyerek başlayalım.

Kural: Sözcüğün sonuna -î harfi geliyorsa Arapça'dır. Ayrıca, sözcükte â, û, î harfleri geçiyorsa da sözcük ya Arap ya Fars kökenlidir. Siz hiç bireyî diye bir tanımlama duydunuz mu? Türkçe'de "ona özgü olan" anlamını katan takı -sel takısıdır. Arapça'da buna eş olan takı -î takısıdır. Şahsî, İlmî, tarihî bu durum ile ilgili örneklerdir. Bundan ötürü ferdî sözcüğü Arapça'dır.

Kural: Kökünün dilimizde karşılığı olmayan her sözcük yabancıdır. Eğer bu sözcüğün eş anlamlısı kökünü kolaylıkla okuyabildiğiniz bir sözcükse, bilin ki o Türkçe olandır. İmlâ sözcüğünü ele alıyoruz. İmlânın köküne Türkçe olarak bir anlam bulabiliyor muyuz? Hayır. O durumda bu sözcüğün eş anlamlısı var mı diye biraz düşünelim. İmlâ sözcüğünün eş anlamlısı (en azından lise okuyan herkes bilir ki) yazımdır. Yazım sözcüğünün köküne inersek yaz- eylemini karşımızda görürüz. Yazım; bir dilin kurallı olarak yazıya geçirilmesi demek olduğuna göre doğru sözcüğü bulduk demektir.

Öz Türkçe konuşmak zorlanmaktır diyenlere sormak gerekir. İmlâ yerine yazım sözcüğünü kullanmanın nesi zorlamadır? İmlâ yerine yazım demenin nesi uydurmadır? Hatâ sözcüğünde de aynı durumla karşı karşıyayız. Hatâ sözcüğünün köküne inemiyoruz ama, onun yerine kullanabileceğimiz "yanlış" sözcüğünün "yanılmak" eyleminden türediğini kolaylıkla anlayabiliyoruz.

Lâzım derken dilimiz ne kadar zorlanıyor. Oysa ki onun yerine kullanabileceğimiz bir "gerek" sözcüğü vardır. Lâzım, Lüzum sözcükleri Arapça kökenlidir. Gerek sözcüğü ise, eylem köküdür. Lâzım olmak yerine gerekmek, lüzumsuz yerine gereksiz... Cümle sözcüğü de Arapça'dır. Bunun yerine tümce (tüm-ce) kullanılır.

Kural: Eğer sözcükten eylem oluştururken, yapmak, etmek, olmak gibi ek eylemlere gerek duyuluyorsa; bilin ki o sözcük Arapça'dır. Tetkik etmek eyleminde de buna rastlıyoruz. Tetkik sözcüğü yalın olarak kullanıldığı zaman "inceleme" anlamına gelir. Fakat bu sözcüğün sonuna - etmek eylemi eklendiği zaman etmek eylemi "incelemek" anlamını katar. Lâzım olmak, buyur etmek, teşekkür etmek örnek olarak verilebilir. Yalnız; her -mek, -mak takısı alan eylem Türkçe değildir. Buna dikkat etmek gerekir. Bu kural yalnızca tek önermeli olarak kullanılır. Kural: Sonuna -yet ve -et takılarını alan her sözcük Arap veya Fars kökenlidir. Bu kuralı yukarıdaki tümcede işlemedik ama, ilerleyen bölümlerde işleyeceğiz. Zâten kısa bir özet görünümünde olan bu bölüm, elinizdeki betikte neler işleyeceğimizi görmemiz içindir. Aslında, sözcüklerin Türkçe olup olmadığını anlamak bu kuralları iyi anlayanlar için çok kolaydır. Betiğin ilerleyen bölümlerinde bu kuralları ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Temelde bu konuları iyi anlayan birey dilindeki Arap, Fransız ve diğer dillerin egemenliğini büyük ölçüde aşacaktır.


Başlık Kategori Yayın Tarihi
Atsız Bey'in İlk Eşi Mehpare Hanım Kimdir? Tarih 23.04.2014
Otorite Politika 09.02.2014
Atsız'ın 9 Mayıs Savunmasının Haklılığı Tarih 12.01.2014
Atsız'ın Basılmamış Eserleri Hakkında Tarih 11.12.2013
Necip Fazıl'ın Kanuni Hakkındaki Düşünceleri Tarih 16.09.2012
Başlık Kategori Yayın Tarihi
UCU KIRIK KALEMLER Edebiyat 10.02.2021
Nokta Kadarsın. Edebiyat 23.12.2020
ÖĞRETMENE VERİLEN DEĞER Edebiyat 19.10.2020
UMUT BAZEN İŞKENCEDİR Edebiyat 19.08.2020
Eşek Arılarına Ders Edebiyat 07.08.2020

Yazıya yapılan bütün yorumlar

N. Tagıyev 28.01.2021

Bazıları tam öz türkçe değil / olmayabilir: aile – kodak, odbaşı anten – sırgavıl asansör – götürge avukat – aklavcı bisiklet – çalınga boks – kunt boksör - kuntçu ciddi – salmaklı çikolata – itimil dans – büy domates – kızanak dünya - yüre ekonomi – denlik elektrik – çıngı elektronik – çıncalık emoji - sındamga enerji - dönünek feminist – hatuncu feminizm – hatunculuk film – yanka fotoğraf – yaçın gazete -yenün hoparlör - sesucaltan hayvan – döngül kahvaltı – ertirlik kamera – sınalga kamp – düşerge makine – kılga mıknatıs – çaşak milyon - pekmen mühendis – kıvcı müzik – küy nostalji – eslem otel – konakçı pandemi - dayık patates – çisil penguen – karabat petshop – tömsatan piramit – köpyak plaj – çimerlik polis – sakçı, kınçal program – bağdarlama radyo – ünalgı selfie – özçekim, görçek sigara – çilim taksi – tutgit takvim – gündizme, dallık, köm telefon – alısün teleskop – böngü televizyon – sınalgı twerk - şeveke üniversite – birdem vantilatör – yelletke

Bu yazıya sizde kendi yorumunuzu yazabilirsiniz.