Uluslararası Bakış
|
|
 Göktürk Tüysüzoğlu
09 Şubat 2010 Salı
Dünya
|
|
|
TURUNCU DEVRİM SONA ERDİ
|
Rusya'nın güneyinde ve Karadeniz'in kuzeyinde yer alan ve 50 milyonluk nüfusunun yanı sıra bulundurduğu önemli maden cevherleri ve enerji nakli konusunda oynadığı önemli rol ile Karadeniz Havzası'nda yakından takip edilmesi gereken önemli bir ülke olan Ukrayna, son zamanlarda hep siyasal karışıklıklarla anılır olmuştur. Rus Milliyetçiliği'nin oluşumunda Kiev Knezliği vasıtasıyla kurucu bir role sahip olan bu ülke, hem Avrasyacı Ekolün hem de Batı İttifakı yanlısı güçlerin kendi yanına çekmek için büyük çaba gösterdiği bir ülke olma vasfını da koruyor. Nüfusunun yaklaşık olarak yarısı Rus kökenlilerden oluşmasına rağmen son 5 yıldır AB-ABD yanlısı bir politika güden bu ülke, geçtiğimiz günlerde gerçekleştirilen seçimler ile yeniden Rusya yörüngesine dönüş yaptı. 2004 yılından beri Batı yanlısı bir ismin kontrolünde olan Devlet Başkanlığı koltuğu önümüzdeki dönemde Rusya yanlısı bir isim tarafından doldurulacak. Viktor Yanukovic, 2005 yılında yaşanan 'Turuncu Devrim' ile terk etmek zorunda kaldığı koltuğu yeniden devralacak.
Bilindiği gibi Gürcistan ve Ukrayna, ABD'nin önderliğini yaptığı Batılı güçlerin, eski Sovyet Coğrafyası'nda değer verdiği ve kendi yanına çekmeye çalıştığı iki ülke konumunda bulunuyor. Karadeniz Havzası'nın kuzeyini ve güneyini kontrol eden, Kafkaslar'ın yanı başında yer alan ve Rusya içlerine etkide bulunabilecek kadar önemli olan bu iki ülke, Hazar Enerji kaynaklarının Avrupa'ya taşınması, Rusya'dan bağımsız yeni boru hattı projelerinin gerçekleştirilebilmesi ve Rusya'nın enerji baronu olma rolünün sorgulanabilmesi açısından çok büyük öneme sahiptir. Batılı ülkeler; insan hakları, demokrasi ve liberal sistem isteklerini ön plana çıkararak kendi yanlarına çekmeye çalıştıkları bu ülkelerde arka arkaya iki 'devrimin' gerçekleşmesini sağladılar. George Soros ve 'Açık Toplum' Örgütü'nün büyük pay sahibi olduğu kitlesel gösteriler sonucu 2003'te Gürcistan ve 2005'te Ukrayna, Rusya ekseninde koparıldılar ve Batı yanlısı yönetimler iktidara getirildi. Fakat, bu devrimler halkın istediği gelişimi sağlayamadı. Ekonomik kalkınma, liberalleşme, insan haklarına saygı gibi değerler yeterince geliştirilemedi. Rusya'nın Batı düşünce sisteminden ve hayat tarzından etkilenenlere karşı uyguladığı baskıcı politikalar, 'Gül Devrimi' ve 'Turuncu Devrim' gibi iki sivil hareket sonucu iktidara gelen hükümetler tarafından bu defa 'Rus yanlısı' kişilere karşı uygulandı. Gürcistan'da 'Gül Devrimi' adını alan Batılı liberal hareketlenme, Ukrayna'da 2004 seçimlerinin ardından 'Turuncu Devrim' olarak kendisini gösterdi ve devrim sonucu, seçimleri kazanmış olan Yanukovic iktidardan düşürülerek (istifa ettirilerek) yerine Viktor Yuschenko ve Yulia Timoschenko'nun oluşturduğu Batı yanlısı ittifak getirilmişti. Tabii, bu tarihten sonra Rusya ile ABD-AB İttifakı arasındaki ipler gerilmiş ve taraflar karşılıklı hamleler ile birbirlerini zor duruma düşürmeye çalışmışlardır.
2005 sonrası bölgede yaşanan olaylara baktığımızda, hem Gürcistan'ın hem de Ukrayna'nın siyaseten bir türlü durulmadığını, ekonomik anlamda da geriye doğru gittiğini görüyoruz. Özellikle Ukrayna'da kaos ortamı hiç durulmamış, sürekli bir siyasal gerilim varlığını sürdürmüştür. Bu ülkenin Rusya ile yaşadığı sorunlar daha çok Kırım'ın statüsü ve enerji bağlamında ortaya çıkmıştır. Rusya'nın 2005 sonrası 'Turuncu Devrim' yanlısı hükümetleri düşürmek ve halkın gözünde değersizleştirmek için birçok kez enerji kesintilerine gittiğini, Kırım ve Doğu Ukrayna'daki Ruslar üzerinde etkili olarak bu ülkenin iç işlerine karıştığını ve Ukrayna'yı 'enerji ulaştırma' konusundaki projelerden soyutlayarak adeta bu ülkeyi cezalandırmaya yönelik girişimler içerisinde olduğunu biliyoruz. Zaten, bu koşullar altında Ukrayna Hükümetleri de istikrarlı çalışamamış ve ülkenin siyasal sistemi sürekli bir seçim gerilimi altında kalmıştır. ABD-AB İttifakı'nın Viktor Yuschenko rejimine verdiği desteğe karşın zaman içerisinde Batı yanlısı güçlerin ülkedeki konumları zayıflamış ve Devlet Başkanı Yuschenko ile Başbakan Yulia Timoschenko arasındaki kişisel çekişmeler de halkın 'Turuncu Devrim' yanlısı olan kesimini eritmiştir.
7 Şubat 2010 tarihinde Ukrayna'da gerçekleştirilen Devlet Başkanlığı seçimleri, 2005'te kazanan taraf olan Batı İttifakı'nın bu defa kaybeden tarafta yer aldığını göstermektedir. Seçimlerin ilk turunda sadece %5 oy almış olan mevcut devlet başkanı Viktor Yuschenko ikinci turda dahi yarışamazken, ilk turda sırasıyla %35 ve %25 oy almış olan Yanukovic ve Timoschenko ikilisi, ikinci turda da yarışmayı sürdürmüşler ve %3'e yakın bir oy farkıyla eski Başbakan ve 2005'in devrik cumhurbaşkanı, Rusya yanlısı Viktor Yanukovic, %48'e varan oy oranıyla yaklaşık %46 oy alan Timoschenko'yu geçmiş ve Devlet Başkanlığı koltuğuna oturmaya hak kazanmıştır.
Seçim sonuçları Rusya'nın 5 yıllık bir aranın ardından Ukrayna siyasetinde yeniden etkin olacağını göstermektedir. Seçimlerin kaybeden tarafı ABD-AB İkilisi'nin yeni Ukrayna Yönetimi'ne karşı nasıl bir tavır içerisine girecekleri henüz net değildir. Bilindiği gibi 'Turuncu Devrim' yanlıları Ukrayna'yı Rusya'nın güvenlik şeridinden ayırıp NATO'ya bağlamak istiyorlardı ancak Rusya'nın itirazları ve dolaylı tehditleri yüzünden bunu başaramadılar. Bu seçimin ardından ise Ukrayna'nın NATO üyeliği artık gündeme gelmeyecek bir proje haline gelecektir. Yanukovic'in tavrına göre, Rusya tarafından Ukrayna pas geçilerek oluşturulmak istenen 'Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı' projesi bile yeniden değerlendirilebilir. İlerleyen dönemde proje tadilatı yapılarak, pas geçilmek istenen Ukrayna projeye dahil edilip, zaten gönüllü olmayan Türkiye projeden çıkarılabilir. Ukrayna Seçimleri, Gürcistan Siyaseti'ni de derinden etkileyecektir. Çünkü, bu iki ülke Rusya karşıtlığı ve Batı yanlılığı yönünde birbirlerine büyük destek veriyorlardı. Gürcistan, Rusya tarafından cezalandırılıp 3'e bölünmüş olsa da henüz Batılı ülkelerle kurduğu iyi ilişkilerden kopma taraftarı değildir. Rusya, Gürcü Muhalefeti ile Ukrayna Muhalefeti ile kurduğu kadar yakın bağlar da kurabilmiş değildir. Fakat, Gürcistan'ın bölgede çok önemli bir müttefikini kaybettiği ortadadır. Bundan sonraki dönemde Gürcistan'ın bölgede yalnız kalmamak için Türkiye ile çok daha yakın ilişkiler kurması beklenebilir. Bu arada yeni seçilen Ukrayna Yönetimi'nin 'kraldan çok kralcı' davranarak Rusya aracılığıyla Gürcistan'dan koparılan Güney Osetya ve Abhazya'yı bağımsız devlet olarak tanıması da söz konusu olabilir.
Seçim sonuçları, Doğu Ukrayna ve Kırım'daki Rus kökenli Ukraynalıların siyasal tercihlerini de yansıtmakta ve Ukrayna'da milliyetçi ve Batı yanlısı Batı Ukrayna ile Rusya yanlısı Doğu Ukrayna arasındaki bölünmeyi de göstermektedir. Rusya yanlısı bir iktidar oluşacağı için Kırım'ın statüsü konusu bir süreliğine de olsa gündemden düşecektir. Çünkü, Rusya Yanukovic yönetimini yıpratmak istemeyecektir.
Seçimi kazanan Viktor Yanukovic, Donetsk doğumlu ve etnik Rus kökenli bir siyasetçidir. İyi bir eğitim alamamış olan ve geçmişinde 'hırsızlık' gibi sabıkaları da bulunan Yanukovic, Ukrayna Dili'ni de iyi konuşamamaktadır. Yoksul bir aileden gelen ve babası maden işçisi olan Yanukovic, daha önce Leonid Kucma döneminde Başbakanlık da yapmıştı. 2005'te Devlet Başkanlığı seçimini kazanmasına rağmen, seçimlerde yolsuzluk yaptığı iddiası ile mahkeme kararı ile istifa etmesi istenen Yanukovic, 'Turuncu Devrim''e kurban gitmişti.
Yanukovic, seçim kampanyasında yolsuzluklardan ve ekonomik bunalımdan dem vurmuş, yolsuzlukla savaşacağını sürekli olarak vurgulamıştır. Ukrayna'nın AB ile bütünleşmesinden yana olmasına karşın, Rusya ile ilişkilerin özel bir öneme sahip olduğunu belirten Yanukovic, NATO üyeliğine karşıt bir tavır takınmıştır. Rusya ile her alanda yakın ilişkiler taraftarı olmasına karşın, Rus Donanması'nın 2017 yılına kadar Kırım'daki Sivastopol Limanı'ndan çıkarılması gerektiğini de belirtmektedir. Rusya ile enerji alanında yakın işbirliği içerisinde olmayı planlayan Yanukovic, önümüzdeki dönemde Rusya-Ukrayna İlişkileri'nin her iki taraf için de karlı olacak şekilde planlanacağını belirtmiştir.
Seçim sonuçları, Rusya yanlısı Yanukovic'i devlet başkanlığı koltuğuna oturtacak gibi görünüyor. Ancak, bu sonuçlar ülkenin neredeyse yarısının Batı İttifakı yanlısı olduğunu gölgelememeli. Çoğu Ukraynalı, Timoschenko ile Yuschenko arasındaki çekişmelerden ve sorunlardan bıktığı için Yanukovic'e oy verdi. Aslında, Timoschenko-Yuschenko gerginliği oyların bölünmesine ve Yanukovic'in kazanmasına neden oldu. Bu sonuçlar ülkede gerginliği azaltmayacak çünkü oy farkı çok az ve Timoschenko daha şimdiden seçimlere hile karıştırıldığını iddia etmeye başladı. Seçim sonuçlarının resmen açıklanmasının ardından Ukrayna'da sokaklar karışabilir. Çünkü, Timoschenko yanlısı gruplar daha şimdiden sonucu kabullenmeyeceklerini açıkladılar. Yuschenko yanlısı grupların da aralarında ciddi kişisel sorunlar olmasına rağmen Timoschenko yanlısı gruplara destek verecekleri ve Ukrayna Milliyetçiliği'nin ortamı gerginleştirebileceği görülebiliyor. Önümüzdeki günler ve aylar Karadeniz'in kuzey kıyısında hiç de iç açıcı bir geleceğe işaret etmiyor. Umalım ki, bu ülkedeki gerginlikler bir Rusya-Batı çatışmasına dönüşmesin. Çünkü, işin ucu Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin değiştirilmesi ve Karadeniz'de Rus Donanması'na karşı bir de ABD (NATO) Donanması bulunmasına kadar varabilir. Montrö'nün değiştirilmesi isteklerinin yeniden ortaya konulmasına kadar uzanabilecek bir gerginliğin Karadeniz Havzası'nda 'Pandora'nın Kutusunu' açacağı da aşikardır.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sponsor
Bugünkü yazılardan
En çok okunanlar
|