|
|
 Dr. Ahmet Girgin
28 Aralık 2007 Cuma
Kültür-Sanat
|
|
|
Osiris ve Eski Mısır'da Ölüler Kültü 2
|
Osiris' in tahta geçtikten sonra ilk yaptığı işlerden biri, ilkel bir hayat süren Mısır' lıları uygarlaştırmak olmuştur. Osiris onlara ilk tarım araçlarını yapmayı, toprağı işlemeyi, buğdayı ve üzümü yetiştirmeyi, ekmek, şarap ve bira yapmayı öğretmiştir. Ayrıca ilkel Mısır' lılara ilk defa tapınak inşa etmeyi ve tanrılara tapınmayı öğreten ve dini törenleri düzenleyen de Osiris' tir. Osiris, doğal kaynaklara hükmetmekte, onunla birlikte rüzgarlar esmekte, ekinler yeşermekte ve hayvanlar yetişmektedir yani başlangıçta Osiris bir doğa tanrısıdır.
Osiris Mısır' ın uygarlaştırdıktan sonra, bütün dünyayı da medenileştirmek için, tahtı kardeşi ve aynı zamanda da karısı olan İsis' e bırakır ve yanında veziri Thot ve Anubis ile birlikte sefere çıkar. ( Eski Mısır' da Anpu diye adlandırılan Anubis, mitolojiye göre, ölülere Öteki Dünya' nın yolunu gösteren çakal başlı varlıktır. Piramit metinlerinde, Anubis Ra' nın oğlu, bazı metinlerde ise Osiris ve Nephtis' in oğlu olarak geçer. Bu efsanede Anubis, insanların eğitiminde önemli rol oynayan bir varlık olarak karşımıza çıkar. Halbuki aslında Anubis, Osiris' in ölümünden sonra onun "vücudunun" korunması işini üstlenmiştir. İlk görevi Ölü Osiris' in vücudunu korumak olan Anubis, zamanla Osiris' in cenazesi ile olan ilgisinden dolayı ölü kültleriyle ilgili bir özellik kazanmış ve mumyalama ve ölünün yargılanması sırasında yol gösterme gibi görevleri de üstlenmiştir. )
Dönüşünde, İsis' in başarılı yönetimi sayesinde, Osiris ülkesini çok iyi durumda bulur. Ancak bu dönem uzun sürmez. Tahta geçmeyi arzulayan, fakat Osiris' in yokluğunda dahi hüküm süremeyen Seth, Osiris' i yok etmek için kırk iki kötü niyetli kişiyle beraber bir plan hazırlar. Bu plana göre Seth, Osiris' in ölçülerine göre bir sandık yaptırarak değerli taşlarla süsletir. Daha sonra Seth büyük bir yemek verir ve Osiris'i de çağırır. Osiris hiç bir şeyden şüphelenmeyerek yemeğe gider. Yemek sonunda Seth, sandık kimin ölçülerine uyarsa, o kişiye sandığı hediye edeceğini söyler. Denemek için herkes sırayla sandığın içine yatar. Sıra Osiris' e gelince, Seth yardımcılarıyla sandığı çiviler, eritilmiş kurşunla lehimler ve Nil nehrine atar. İsis bunu duyunca çok üzülür ve Osiris' in kapatıldığı sandığı aramaya çıkar.
Bu arada Osiris' in kapatıldığı sandık, Fenike' ye, Byblos kentine kadar sürüklenmiş ve burada karaya vurmuştur. Karaya çıktığı yerde ise süratle büyüyen bir ağaç, sandığı gövdesinin içine almıştır. Byblos Kralı Malkandros bu ağacı gördüğünde hayran kalır ve ağacı kestirerek sarayına sütun olarak diktirmeye karar verir. Ağaç kesildiğinde ise çok güzel bir koku çıkarır. Bu olay Isis' in kulağına kadar gelince, İsis durumu anlar ve Malkandros' un sarayına gider. Burada önce Astarte' nin çocuğunun dadısı olur. İsis bir gün çocuğu ölümsüz kılmak ister ve bu amaçla çocuğu ölümsüzlük ateşine batırır. Bunu gören kraliçe çığlıklar atarak İsis' i engeller ve İsis kendini tanıtmak zorunda kalır. Daha sonra İsis Kral Malkandros' dan izin alarak ağacın gövdesini açar ve içinden sandığı alır.
İsis sandığı Mısır' a geri getirir ve, Buto şehrine, oğlu Horus' un ziyaretine giderken güvenli zannettiği bir yere saklar. Gece dolunayda avlanan Seth ise sandığı bulur, Osiris' i tanır ve Osiris' in bedenini 13 parçaya ayırarak parçaları Mısır toprakları üzerine dağıtır. Bunu duyan İsis papirüs ağacından bir tekneyle bütün Mısır' ı dolaşarak Osiris' in parçalarını toplar ve parçaları her bulduğu yere bir tapınak diker. Bu yüzden Mısır' ın bir çok yerinde, içinde Osiris' in cesedinin bulunduğu söylenen bir çok tapınak vardır.
İsis ve Nephtys, Ra' dan Osiris' in canlandırılması için yardım isterler; Ra yardım için Thot ile Anubis' i görevlendirir, bu ikisi Osiris' in parçalanmış bedenini birleştirip bantlarla yapıştırırlar ve böylece tarihte ilk mumyalama işlemi gerçekleşmiş olur....Yalnız bir parça eksiktir : Osiris' in erkeklik organı. Phallus' un da çamurdan bir kopyasını yaparlar ve Osiris canlanır.... İsis kocasıyla ilişkiye girerek oğulları Horus' u doğurur; ama Seth' in oğluna bir kötülük yapacağından korkan İsis, aynı Hz. Musa' ya yapıldığı gibi, bir sepet örerek Nil Nehri' nde oğlunu saklar... Horus büyüyünce Seth' i yener ve canlılar dünyasının tanrısı olur... Ama bu döğüş sırasında bir gözünü kaybeder ve Thot O' na bir gözünü verir.
Osiris ise artık bu dünyada yaşamak istemez ve ölüler ülkesinin hükümdarı olmayı tercih eder. Anubis' te O' nunla birlikte gidecek ve yargılaması için ölüleri Osiris' e getirecektir.
Şimdi artık Osiris Mit' ini incelemeye başlayabiliriz; Mısırlılar evrene kutsal bir coğrafya ile bağlıydılar ve Tanrısal dünyanın atımlarını yeryüzünde üretmek istiyorlardı: insanlar Tanrıların suretinde yaratılmışlardı ve Dünya Maat adındaki Tanrıça' nın cisimler arasındaki Doğruluk Kanunu ile yönetiliyordu.
İngiliz Antropolog Frazer' e göre Osiris Mit' inin Analizi :
Osiris Miti, bazen gömülen tohumun yeşermesi, bazen de kuraklık ayları sonrasında taşan Nil olarak tasvir edilir. Osiris'i 3 değişik Tanrı olarak yorumlayabiliriz:
1. Tarım Tanrısı :
· Hasat : Bir başakta saklanmış buğday düşüncesini orak ile kesmek : Hasat bir çeşit ölümdür.
· Buğdayı Samandan ayırmak : Vücudu parçalara ayırmaktır.
· Tohum ekmek : Tarlaların bereketini arttırmak için tanrının parçalarını toprağa yaymaktır.
· Filizlenme: ise tekrar doğumu ( rezüreksiyonu ) belirtir. Tanrı Buğday ile yeniden doğacaktır.
2. Bereket Tanrısı : Nil' in varlığında Osiris taşarak Mısır toprağını döllemektedir
3. Ölülerin Tanrısı : Burada ölüm ile tekrar üremenin Tanrısıdır ve yeniyi, yeşermeyi belirtmek için de yüzü yeşildir
Eski Yunanlı yazar Plutark'a göre yorumlar:
1. Kosmolojik ve Kozmogonik yorum : Osiris Nil ile özdeşleşmiştir ve taşarak İsis ile betimlenen Dünya' yı döllemektedir.
2. Politik Yorum : Yüksek ve Alçak Mısır' ın birleşme gereğini ve firavunluğun babadan oğula geçme hakkını göstermektedir.
3. Metafizik Yorum :
· İkili bir yaklaşım ile İyi ( Osiris ) - Kötü ( Seth ) savaşını, veya
· Üçlü bir yaklaşım ile Soyut : Osiris, Somut : İsis ve birleşimlerinin ürünleri olan Evren : Horus. ( daha ileri tarihte karşımıza çıkacak olan Tanrı- Meryem ve İsa üçlemesi gibi )
devamı var..
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sponsor
Bugünkü yazılardan
En çok okunanlar
|